Wykorzystanie orkiszu (Triticum aestivum ssp. spelta) do poprawy właściwości odżywczych pszenicy zwyczajnej (Triticum aestivum ssp. vulgare)
Jacek Waga
j.waga@ihar.edu.plInstytut Hodowli i Aklimatyzacji Roślin, Oddział w Krakowie (Poland)
Stanisław Węgrzyn
Instytut Hodowli i Aklimatyzacji Roślin, Oddział w Krakowie (Poland)
Danuta Boros
Instytut Hodowli i Aklimatyzacji Roślin, Radzików (Poland)
Andrzej Cygankiewicz
Instytut Hodowli i Aklimatyzacji Roślin, Oddział w Krakowie (Poland)
Abstrakt
Z uwagi na niską zawartość pewnych składników biochemicznych ziarna wartość odżywcza pszenicy jest gorsza w porównaniu z innymi gatunkami roślin uprawnych. Przyjęto założenie, iż tę cechę można poprawić przenosząc geny kodujące białka gliadynowe z Tr. spelta do Tr. vulgare. Spośród mieszańców orkiszu i odmiany Elena wyprowadzono linie bliskoizogeniczne różniące się niektórymi podjednostkami należącymi do grupy ω-gliadyn. Dla uzyskanych linii określono: procentową zawartość białka ogółem, liczbę sedymemntacji, skład aminokwasów, zawartość kationów cynku, żelaza i magnezu oraz właściwości immunochemiczne na podstawie testu ELISA. Stwierdzono, iż orkisz jest cennym źródłem genów odpowiedzialnych za wartość odżywczą. Związek ω-gliadyn orkiszu ze zmiennością wartości odżywczej sugeruje, iż mogą one być wykorzystane jako markery genów odpowiedzialnych za tę cechę. Z drugiej strony, jeżeli przyjmiemy wynik testu ELISA jako wskaźnik toksyczności gliadyn w przypadku celiakii, to okazuje się, że orkisz jest najbardziej toksyczny w porównaniu do innych analizowanych form pszenicy. Badano też mąkę, z której gliadyny usunięto drogą ekstrakcji izopropanolem. Obserwowano znaczne pogorszenie właściwości wypiekowych zmodyfikowanego materiału przy jednoczesnym obniżeniu jego właściwości alergennych.
Instytucje finansujące
Słowa kluczowe:
analiza elektroforetyczna, celiakia, toksyczność gliadyn, wartość odżywcza, właściwości wypiekoweBibliografia
Bushuk W., Zillman R. R. 1978. Wheat cultivar identification by gliadin electrophoregrams. I. Apparatus, method and nomenclature. Can J. Plant Sci. 58: 505 — 515.
DOI: https://doi.org/10.4141/cjps78-076
Google Scholar
Campbell K. G. 1997. Spelt: agronomy, genetics, and breeding. Plant Breeding Revievs 15: 188 — 213.
DOI: https://doi.org/10.1002/9780470650097.ch6
Google Scholar
Cygankiewicz A. 1997. Wartość technologiczna ziarna materiałów hodowlanych pszenicy ozimej i jarej na tle badań własnych i światowych. Biul. IHAR 204: 219 — 235.
Google Scholar
Gregorek H., Stolarczyk A., Kunachowicz H., Socha J., Madaliński K. 1994. Ocena zawartości glutenu w produktach dietetycznych stosowanych w Polsce w leczeniu celiakii. Żywienie Człowieka i Metabolizm; XXI nr 3: 233 — 242.
Google Scholar
Kasarda D. D. 1998. Gluten and gliadin: precipitating factors in coeliac disease. Proceedings of 7th International Symposium on Coeliac Disease. Tampere, Finland, September 5–7, 1996: 1 — 26.
Google Scholar
Laemmli V. K. 1970. Cleavage of structural proteins during assembly of the head of bacteriophage T4. Nature 227: 680 — 685.
DOI: https://doi.org/10.1038/227680a0
Google Scholar
Moore S., Stein W. M. 1963. Chromatographic determination of amino acid by use automatic recording equipment. In: Methods in enzymology. Colowick P., Caplan N. O. (eds), Academic Press Inc., New York, VI: 819 — 831.
DOI: https://doi.org/10.1016/0076-6879(63)06257-1
Google Scholar
Piergiovanni A.R., Laghetti G., Perrino P. 1996. Characteristics of meal from hulled wheats (Triticum dicoccon and T. spelta L.): an evaluation of selected accessions. Cereal Chem. 73/6: 732 — 735.
Google Scholar
Rakowska M., Szkiłłądziowa W., Kunachowicz H. 1978. Biologiczna wartość białka żywności. Wydaw. Nauk. Tech. Warszawa.
Google Scholar
Ranhortra G. S., Gelroth J. A., Glaser B. K., Lorenz K. J. 1995. Baking and nutritional qualities of a spelt wheat sample. Lebensm. Wiss. Technol. 28: 118 — 122.
DOI: https://doi.org/10.1016/S0023-6438(95)80022-0
Google Scholar
Ranhortra G. S., Gelroth J. A., Glaser B. K., Stallknecht G. F. 1996. Nutritional profile of three spelt wheat cultivars grown at five different locations. Cereal Chem. 73/5: 533 — 535.
Google Scholar
Waga J. 2000. Syntetyczna metoda klasyfikacji białek gliadynowych. Biul. IHAR 215: 35 — 60.
Google Scholar
Waga J. 2002. Inheritance of some ω-gliadin protein subunits and their linkage with the red glume coding
Google Scholar
Rg-1 locus. Plant Breeding and Seed Science (w druku).
Google Scholar
Zeleny L., Greenway W. T., Gurney G. M., Fifield C. C., Lebsock K. L. 1960. Sedimentation value as the index of dough mixing characteristics in early-generation wheat selections. Cereal Chem. 27: 673.
Google Scholar
Autorzy
Jacek Wagaj.waga@ihar.edu.pl
Instytut Hodowli i Aklimatyzacji Roślin, Oddział w Krakowie Poland
Autorzy
Stanisław WęgrzynInstytut Hodowli i Aklimatyzacji Roślin, Oddział w Krakowie Poland
Autorzy
Danuta BorosInstytut Hodowli i Aklimatyzacji Roślin, Radzików Poland
Autorzy
Andrzej CygankiewiczInstytut Hodowli i Aklimatyzacji Roślin, Oddział w Krakowie Poland
Statystyki
Abstract views: 31PDF downloads: 6
Licencja
Prawa autorskie (c) 2025 Jacek Waga, Stanisław Węgrzyn, Danuta Boros, Andrzej Cygankiewicz
Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Na tych samych warunkach 4.0 Miedzynarodowe.
Z chwilą przekazania artykułu, Autorzy udzielają Wydawcy niewyłącznej i nieodpłatnej licencji na korzystanie z artykułu przez czas nieokreślony na terytorium całego świata na następujących polach eksploatacji:
- Wytwarzanie i zwielokrotnianie określoną techniką egzemplarzy artykułu, w tym techniką drukarską oraz techniką cyfrową.
- Wprowadzanie do obrotu, użyczenie lub najem oryginału albo egzemplarzy artykułu.
- Publiczne wykonanie, wystawienie, wyświetlenie, odtworzenie oraz nadawanie i reemitowanie, a także publiczne udostępnianie artykułu w taki sposób, aby każdy mógł mieć do niego dostęp w miejscu i w czasie przez siebie wybranym.
- Włączenie artykułu w skład utworu zbiorowego.
- Wprowadzanie artykułu w postaci elektronicznej na platformy elektroniczne lub inne wprowadzanie artykułu w postaci elektronicznej do Internetu, lub innej sieci.
- Rozpowszechnianie artykułu w postaci elektronicznej w internecie lub innej sieci, w pracy zbiorowej jak również samodzielnie.
- Udostępnianie artykułu w wersji elektronicznej w taki sposób, by każdy mógł mieć do niego dostęp w miejscu i czasie przez siebie wybranym, w szczególności za pośrednictwem Internetu.
Autorzy poprzez przesłanie wniosku o publikację:
- Wyrażają zgodę na publikację artykułu w czasopiśmie,
- Wyrażają zgodę na nadanie publikacji DOI (Digital Object Identifier),
- Zobowiązują się do przestrzegania kodeksu etycznego wydawnictwa zgodnego z wytycznymi Komitetu do spraw Etyki Publikacyjnej COPE (ang. Committee on Publication Ethics), (http://ihar.edu.pl/biblioteka_i_wydawnictwa.php),
- Wyrażają zgodę na udostępniane artykułu w formie elektronicznej na mocy licencji CC BY-SA 4.0, w otwartym dostępie (open access),
- Wyrażają zgodę na wysyłanie metadanych artykułu do komercyjnych i niekomercyjnych baz danych indeksujących czasopisma.
Inne teksty tego samego autora
- Prof. dr hab. Danuta Boros , Damian Gołębiewski, Badanie składników determinujących wartość odżywczą i funkcjonalną owsa oraz ich relacji w ziarnie obłuszczonym i oplewionym , Biuletyn Instytutu Hodowli i Aklimatyzacji Roślin: Nr 286 (2019): Wydanie specjalne
- Magdalena Wiśniewska, Danuta Boros, Józef Zych, Wartość pokarmowa wybranych mieszanek zbóż jarych z roślinami bobowatymi grubonasiennymi , Biuletyn Instytutu Hodowli i Aklimatyzacji Roślin: Nr 289 (2020): Wydanie regularne
- Tadeusz Śmiałowski, Stanisław Węgrzyn, Maria Stachowicz, Analiza zmienności i korelacji ważnych cech technologicznych rodów i odmian pszenicy ozimej , Biuletyn Instytutu Hodowli i Aklimatyzacji Roślin: Nr 249 (2008): Wydanie regularne
- Damian Gołębiewski , Danuta Boros, Kinga Gołębiewska, Anna Fraś , Potencjał odżywczy i bioaktywny odmian owsa zwyczajnego , Biuletyn Instytutu Hodowli i Aklimatyzacji Roślin: Nr 287 (2019): Wydanie specjalne
- Jacek Waga, Charakterystyka oraz dziedziczenie białek gliadynowych pszenicy ozimej pochodzącej z Nepalu , Biuletyn Instytutu Hodowli i Aklimatyzacji Roślin: Nr 256 (2010): Wydanie regularne
- Lech Boros, Anna Wawer, Magdalena Wiśniewska, Danuta Boros, Wpływ genotypu i kontrastujących warunków klimatycznych na cechy fizykochemiczne nasion soi (Glycine max L. Merrill) , Biuletyn Instytutu Hodowli i Aklimatyzacji Roślin: Nr 296 (2021): Wydanie regularne
- Danuta Boros, Alkilorezorcynole ziarna zbóż — ich znaczenie w żywności i paszy , Biuletyn Instytutu Hodowli i Aklimatyzacji Roślin: Nr 277 (2015): Wydanie regularne
- Jerzy Zientarski, Jacek Waga, Białka gluteninowe o niskiej masie cząsteczkowej jako markery biochemiczne w hodowli pszenicy , Biuletyn Instytutu Hodowli i Aklimatyzacji Roślin: Nr 244 (2007): Wydanie regularne
- Kinga Myszka, Beata Kamińska, Anna Fraś, Magdalena Ploch, Danuta Boros, Metoda Dumasa alternatywną metodą oznaczania białka w produktach roślinnych — badania porównawcze z metodą Kjeldahla , Biuletyn Instytutu Hodowli i Aklimatyzacji Roślin: Nr 260/261 (2011): Wydanie regularne
- Danuta Boros, Magdalena Wiśniewska, Marlena Gzowska, Józef Zych, Edward Gacek, Poprawa wartości pokarmowej ziarna pszenicy jarej poprzez siewy mieszanin odmianowych , Biuletyn Instytutu Hodowli i Aklimatyzacji Roślin: Nr 289 (2020): Wydanie regularne
